జవహర్ లాల్ నెహ్రూ, ఇందిరా గాంధీ తమకు తమకే భారతరత్న ఇచ్చుకున్నారా?

దేశ అత్యున్నత పౌర పురస్కారం భారతరత్న. కళ, సాహిత్యం, విజ్ఞానం, ప్రజాసేవ, క్రీడా రంగాలలో విశేష కృషి చేసిన వారికి భారత ప్రభుత్వం ఈ గౌరవాన్ని అందజేస్తుంది. భారతదేశ చరిత్రలో ఇద్దరు ప్రధానమంత్రులు వారి పదవీకాలంలో భారతరత్న పురస్కారం పొందారు. ఈ అవార్డును 1955 సంవత్సరంలో పండిట్ జవర్లాల్ నెహ్రూ మరియు 1971 సంవత్సరంలో ఇందిరా గాంధీ వారి పదవీకాలంలో అందించారు. వీరిద్దరికీ భారతరత్న ఇచ్చే పనిలో పడ్డారనే ఆరోపణలున్నాయి. అసలు విషయం మొత్తం తెలుసుకుందాం…

భారతరత్నకు నామినేట్ చేయడానికి జ్యూరీ లేదు. అయితే దీని వెనుక ఓ సంప్రదాయం ఉంది. ప్రధానమంత్రి నేతృత్వంలోని మంత్రివర్గం ఈ పేర్లను రాష్ట్రపతికి సిఫార్సు చేస్తుంది. దీని తర్వాత రాష్ట్రపతి ఈ పేర్లను నిర్ణయిస్తారు. ఇది చట్టం కాదు, సంప్రదాయం.

నెహ్రూకు భారతరత్న ఎలా వచ్చింది?
పండిట్ నెహ్రూకి అవార్డును ప్రదానం చేసే పని అప్పటి రాష్ట్రపతి డాక్టర్ రాజేంద్రప్రసాద్ చేశారు. ది వైర్‌లో ప్రచురించిన నివేదిక ప్రకారం, కొంతమంది ప్రధానమంత్రి తనకు ఈ అవార్డును ఇచ్చారని, అధికారిక గెజిట్ నోటిఫికేషన్‌లో ఎక్కడా కనిపించలేదు. జూలై 15, 1955న రాష్ట్రపతి విందు ఏర్పాటు చేశారు. అందులో నెహ్రూను శాంతి రాయబారిగా పేర్కొంటూ ఆయనకు భారతరత్న ఇస్తానని ప్రకటించారు. దీని తర్వాత, జూలై 16, 1955న టైమ్స్ ఆఫ్ ఇండియాలో ప్రచురించబడిన వార్తలో కూడా ఈ విషయం ప్రస్తావించబడింది. ఈ వార్తలో ప్రచురించబడిన నివేదిక ప్రకారం, ప్రధానమంత్రి లేదా మంత్రివర్గం సూచన లేకుండానే పండిట్ నెహ్రూకు ఈ గౌరవాన్ని తానే ఇచ్చానని రాష్ట్రపతి అంగీకరించారు. ప్రచ్ఛన్న యుద్ధ సమయంలో సోవియట్ యూనియన్‌లో అంతర్జాతీయంగా భారతదేశ పాత్రను విజయవంతంగా స్థాపించినందుకు ప్రధాని నెహ్రూకు ఈ అవార్డు లభించింది.

ఇందిరకు భారతరత్న ఎలా వచ్చింది?
ఇందిరాగాంధీకి 1971లో భారతరత్న పురస్కారం లభించింది. ఆ ఏడాది ఆమెకు మాత్రమే భారతరత్న లభించింది. ఏబీపీ న్యూస్‌లో ప్రచురితమైన కథనం ప్రకారం.. అప్పటి రాష్ట్రపతి వీవీ గిరి ఇందిరకు ఈ గౌరవాన్ని అందించారు. అప్పుడు రాష్ట్రపతి రాజేంద్రప్రసాద్‌లాగే ఆయనే స్వయంగా ఈ నిర్ణయం తీసుకున్నారు. ఈ అవార్డులో విశేషమేమిటంటే, ఆవిడకు ఈ అవార్డు 1971లో ఉండగా, 1972లో లభించింది. పాకిస్థాన్-బంగ్లాదేశ్ యుద్ధంలో కీలక పాత్ర పోషించినందుకు గాను ఈ అవార్డు లభించింది.

ఇద్దరూ ఉపకారాన్ని తిరిగి చెల్లించారు
ఇద్దరు ప్రధానమంత్రులు ఇద్దరు అధ్యక్షుల దయను తిరిగి చెల్లించారు. 1962లో పదవీ విరమణ తర్వాత, డాక్టర్ రాజేంద్రప్రసాద్ మరియు 1975 సంవత్సరంలో వి.వి.గిరికి భారతరత్న లభించింది. నెహ్రూ హయాంలో డాక్టర్ రాజేంద్రప్రసాద్‌కు, ఇందిరాగాంధీ హయాంలో వివి గిరికి ఈ అవార్డు లభించింది.